Abstract

Bezpośrednią inspiracją do napisania niniejszego szkicu była wystawa zorganizowana jesienią 2025 roku w Muzeum Narodowym w Warszawie pod tytułem „Czarny karnawał, Ensor/ Wojtkiewicz”, poświęcona malarstwu belgijskiego twórcy Jamesa Ensora (1860–1949) i tworzącego po części w podobnym czasie polskiego malarza Witolda Wojtkiewicza (1879–1909). Choć nigdy się nie spotkali, podobnie postrzegali świat przez pryzmat satyry i groteski, karnawału i maski. Maskę prezentowali jako przedmiot performatywny „nakazujący” jej nosicielowi określony model zachowania, karnawał zaś jako widowisko kulturowe, opowiadające społeczeństwu jego historię i przekładające ją na język performansu – który ucieleśnia, uwidacznia i uświadamia najważniejsze dla danej kultury elementy tradycji i jej symboliki. Współczesne narzędzia antropologii i performace studies pozwoliły postawić w tekście szereg pytań o znaczenie i funkcje maski oraz o karnawałowe odwrócenie świata na przykładzie Dunkierki, wybranej jako miasto położone nieopodal rodzinnej dla Ensora Ostendy, i zaproponować nowe narzędzia analizy.